Εικόνα του σώματος: Γιατί είναι τόσο σημαντική στην εφηβεία;
Η πορεία από την παιδική προς την εφηβική ζωή κρύβει πολλές αλλαγές, μία από τις οποίες είναι η αύξηση του ενδιαφέροντος του παιδιού για την εξωτερική εμφάνιση, τόσο των άλλων όσο και της δικής του. Το ενδιαφέρον αυτό σχετίζεται άμεσα με τις αλλαγές που παρατηρούνται στο σώμα του παιδιού, κατά την έναρξη της εφηβικής ηλικίας. Γι’ αυτόν τον λόγο, είναι καίριας σημασίας για την ψυχολογική ανάπτυξη του παιδιού να ξεκινήσει να διαμορφώνει στην περίοδο της εφηβείας μία υγιή εικόνα για το σώμα του.
Η υγιής εικόνα σημαίνει ότι οι περισσότερες σκέψεις του εφήβου για το σώμα του συνδέονται με θετικά συναισθήματα. Το αποδέχεται, το εκτιμά και αισθάνεται ως επί το πλείστων ικανοποιημένος με αυτό. Η διαμόρφωση της εικόνας του σώματος γίνεται σταδιακά και επηρεάζεται τόσο από εμπειρίες του παιδιού όσο και από σχόλια που δέχεται γι’ αυτό από τον περίγυρό του. Γι’ αυτό, οι φροντιστές/γονείς εφήβων είναι σημαντικό να κάνουν θετικά και συνάμα ρεαλιστικά σχόλια στους εφήβους για την εικόνα τους, ώστε να τα βιώσουν ως αυθεντικά και «αντικειμενικά». Ακόμη και αν τα παιδιά δείχνουν να μην αντιδρούν ή να μην τους ενδιαφέρει, κουβέντες των γονέων όπως «τι ωραίο χαμόγελο που έχεις» επιδρούν πολύ θετικά στην ψυχολογία και την αυτοπεποίθησή τους.
Οι βιολογικές αλλαγές, κατά τη διάρκεια της εφηβείας, πυροδοτούν μια σειρά συναισθηματικών αλλαγών και συμπεριφορών, στα πλαίσια των οποίων η αντίληψη του σώματος γίνεται ιδιαίτερα ευάλωτη. Άκομψα σχόλια και σκληρές κριτικές μπορεί να βιωθούν ως ιδιαίτερα επώδυνες σε αυτή την ηλικία. Χρειαζεται να δημιουργούμε ευκαιρίες στους εφήβους να μιλήσουν για αυτά τα σχόλια και να εκφράσουν τα επώδυνα συναισθήματα που βίωσαν. Όταν κάτι τέτοιο εκφραστεί είναι ήδη πολύ ελαφρύτερο και πιο διαχειρίσημο.
Κατά τη διάρκεια της γνωριμίας και των πειραματισμών του εφήβου με το σώμα του και γενικότερα με την εμφάνισή του, οι γονείς μπορούν να τον βοηθήσουν προσφέροντάς του αποδοχή, υποστήριξη και προωθώντας του θετικά μηνύματα. Η αποδοχή και η κατανόηση προσφέρουν ασφάλεια στο παιδί και το αποτρέπουν από το να αισθάνεται ντροπή για την εμφάνιση του. Πολή σημαντικό είναι οι γονείς να αποφεύγουν την άσκηση κριτικής στον έφηβο με αφορμή, ίσως, την έντονη ενασχόληση με την εμφάνισή του. Άλλωστε, η ανάγκη του αυτή θα πάψει να μονοπωλεί το ενδιαφέρον του, όσο μεγαλώνει και αποκτάει μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση. Αυτό που μπορούμε να κάνουμε είναι πέρα από φυσικά χαρακτηριστικά, να αναφερόμαστε και σε στοιχεία του χαρακτήρα των παιδιών, όπως η καλοσύνη, η γενναιοδωρία ή ακόμη και σε ταλέντα τους, κάτι που βοηθά τους εφήβους να εκτιμούν καλύτερα το σύνολο του εαυτού τους μέσα από έναν συνδυασμό εξωτερικών και εσωτερικών στοιχείων.
Συζητήσεις στην οικογένεια για το βαθύτερο νόημα της εξωτερικής εμφάνισης, το τι θέλει να δηλώσει ένας άνθρωπος μέσω αυτής καθώς και των προτύπων της εποχής που προβάλλονται στα μέσα, βοηθούν τους εφήβους να διαμορφώνουν έναν πιο ισχυρό χαρακτήρα. Εκπαιδεύονται στο να αντιλαμβάνονται καλύτερα το πώς νιώθουν οι ίδιοι άνετα με τον εαυτό τους και πώς να μην παρασύρονται σε έναν κόσμο, όπου το πρότυπο της τελειότητας και ελκυστικότητας προβάλλεται ευρέως. Οι συζητήσεις αυτές θα πρέπει να εκκινούν από μια «τυχαία» αφορμή, όπως μια ταινία, μια είδηση στην τηλεόραση, μια συμπεριφορά κάποιου συμμαθητή και να είναι σύντομη και εμπεριστατωμένη. Τα κυρήγματα των γονιών ή οι συζητήσεις που ξεκινούν με το «ήρθε η ώρα να μιλήσουμε», έχουν περισσότερες πιθανότητες να απορριφθούν πριν καλά καλά ξεκινήσουν.
Τέλος, αξίζει να σημειωθεί πως φόσον οι γονείς αποτελούν το πιο άμεσο πρότυπο για τους εφήβους, εάν οι ίδιοι δεν νιώθουν ικανοποίηση με τον εαυτό τους, την ίδια αίσθηση δυσαρέσκειας προβάλλουν προς υιοθέτηση και στα παιδιά τους. Όλοι οι άνθρωποι είναι λιγότερο ικανοποιημένοι με κάποια χαρακτηριστικά τους, όμως εάν στο σύνολο αισθάνονται ευγνωμοσύνη και ευτυχία γι’ αυτό που είναι εσωτερικά και εξωτερικά, την ίδια ασφαλή και θετική εικόνα θα μεταδώσουν και στα νεότερα μέλη της οικογένειας.
Δημήτρης Πέππας- Κλινικός Διατροφολόγος & Άρης Παπαχαράλαμπος- Ψυχολόγος,Σύμβουλος ψυχικής υγείας
Psy-Academy – Ινστιτούτο εκπαίδευσης & έρευνας
Πληροφορίες σχετικά με σεμινάρια για φροντιστές και ειδικούς ψυχικής υγείας:
https://www.psy-academy.gr/seminario-gia-goneis-efivon-sygchrones-prokliseis-stin-periodo-tis-efiveias/
